Trí tuệ xã hội cho trẻ nhỏ

Cha mẹ nào cũng biết dạy con kỹ năng xã hội là điều không dễ dàng gì. Lý do là mặc dù trẻ muốn có được sự tương tác vui vẻ và thân thiện với người khác nhưng điều đó lại bị ngăn trở bởi sự e sợ và mong muốn của chúng. Chúng không ngừng tự hỏi: Liệu đứa bé kia có lấy đồ chơi của mình không? Liệu mình có được vào ngồi trong xe tải trước bạn kia không? Nếu mình đẩy bạn kia và phóng đi, liệu mình có bị sao không?

Vì thế bước đầu tiên trong việc giúp trẻ phát triển trí tuệ xã hội là giúp chúng học cách kiềm chế cảm xúc của mình, vì đây chính là nền tảng của các mối quan hệ giữa người với người. Thứ hai là giúp chúng nuôi dưỡng sự đồng cảm với người khác. Thứ ba là giúp chúng học cách thỏa hiệp, trong đó có thể hiện mong muốn của mình mà không công kích người khác.

Những kỹ năng này, đối với hạnh phúc trong cuộc đời của chúng, còn quan trọng hơn so với những thành công trên con đường học vấn, tài chính hoặc bất kỳ một thước đo truyền thống nào khác. Trên thực tế, trí tuệ cảm xúc – được định nghĩa là khả năng kiểm soát cảm xúc của mình và tương tác tốt với người khác – sẽ là một yếu tố quyết định trong suốt cuộc đời của trẻ, trong thành công ở con đường học thuật hay trong sự nghiệp, có thể còn quan trọng hơn chỉ số IQ.

Vậy bạn sẽ làm thế nào để khiến trẻ bắt đầu học các kỹ năng xã hội? Hay ít nhất là ngăn không cho chúng đánh nhau với những đứa trẻ khác trong nhóm?

1. Đồng cảm, Đồng cảm, Đồng cảm.  Những đứa trẻ nhận được nhiều sự đồng cảm với cảm xúc của mình từ người lớn sẽ là những đứa trẻ có khả năng đồng cảm với người khác sớm nhất, và các nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự đồng cảm với người khác chính là nền tảng của các mối quan hệ thành công giữa con người với nhau.

2. Đừng bắt trẻ phải chia sẻ; vì thực tế việc này sẽ làm chậm sự phát triển các kỹ năng chia sẻ. Trẻ cần phải cảm thấy an toàn trong quyền sở hữu của chúng trước khi có thể chia sẻ. Thay vào đó, hãy cho trẻ tiếp cận dần với khái niệm “sử dụng lần lượt”. (“Đến lượt Sophia dùng cái xô này. Sau đó đến lượt con. Bố/mẹ sẽ giúp con chờ.”)

3. Để trẻ quyết định lượt chơi của mình kéo dài bao lâu. Nếu trẻ nghĩ đồ chơi của chúng sẽ bị bạn lấy mất một khi khoảng thời gian mà người lớn cho là “đủ lâu” qua đi, thì bạn đang minh họa cho hành vi tước đoạt và trẻ thường muốn chiếm hữu đồ chơi lâu hơn. Nếu trẻ được tự do dùng đồ chơi đó bao lâu tùy thích thì trẻ có thể hoàn toàn thích thú và sau đó nhường cho người khác một cách tự nguyện. Nếu có trẻ lúc nào cũng dùng đúng đồ chơi đó, bạn có thể giải quyết bằng cách mua một đồ chơi y hệt nếu đó là thứ dễ mua, hoặc phân lượt theo từng lần đến chơi.

4. Giúp con bạn chờ đến lượt mình. Nếu trẻ cảm thấy khó chịu khi phải chờ đến lượt mình, thì đó là dấu hiệu cho thấy trẻ có cảm xúc dồn nén cần được giải tỏa và đang tận dụng cơ hội này. Trẻ thường tỏ ra cố chấp về việc giữ đồ của mình nhằm nỗ lực khôi phục trạng thái cân bằng mong manh của chúng – cũng như người lớn chúng ta! Hãy tỏ ra đồng cảm: Chờ đợi đúng là rất khó khăn…Ước gì bây giờ con được chơi với cái xô…” và ôm trẻ khi trẻ khóc. Bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy sau khi “thể hiện” ra trước mắt bạn những cảm xúc dồn nén đó, trẻ có thể sẽ không còn quan tâm đến món đồ chơi mà trước đó rất muốn có, và sẽ vui vẻ quên đi ngay.

5. Can thiệp khi thấy hành động tước đoạt ép buộc.  Đôi khi trẻ lấy đồ của nhau nhưng đứa trẻ bị lấy đồ cũng không quan tâm. Vì thế đừng vội vàng can thiệp. Thay vào đó hãy quan sát. Liệu đứa trẻ đó có cảm thấy khó chịu? Thậm chí nếu đứa trẻ đó không tỏ ra khó chịu, nhưng đứa trẻ kia cứ liên tục giật đồ chơi của người khác, thì có lẽ bạn cần phải can thiệp. Thường thì trẻ sẽ cố giằng lấy bất kỳ thứ gì mà đứa khác có, sau đó thả xuống đất và tiếp tục tìm cách giằng lấy cái khác để xoa dịu cảm xúc không thoải mái của mình. Lúc đó chúng cần được trợ giúp để giải tỏa các cảm xúc đó.

Vì vậy hãy vận dụng hết lòng thương cảm của bạn, đặt tay lên món đồ chơi đang bị tranh giành và nói “Cháu muốn chơi với cái xe này à?” sau đó quay sang đứa trẻ đang chơi với chiếc xe đó. “Cháu để bạn chơi có được không?” Nếu được thì thật tuyệt. Bạn không phải trở thành người phân định sự công bằng nữa. Nếu không, hãy nói “Cole vẫn đang chơi cháu ạ…Cole, cháu sẽ đưa chiếc xe cho Trevon khi chơi xong chứ? Tốt rồi, cảm ơn cháu! Trevon, ta hãy cũng tìm thứ khác để chơi xem nào… Cháu có muốn dùng máy xúc tuyết để làm một con đường cho xe tải không?” Lúc đó trẻ có thể vẫn thấy chán nản và thất vọng, đặc biệt là nếu lúc trước trẻ đang cố giằng lấy đồ chơi để giữ mình bình tĩnh. Hãy dỗ dành và giúp trẻ vượt qua nỗi thất vọng. Sau đó, trẻ sẽ cảm thấy khá hơn và không cần phải giằng đồ chơi của người khác nữa.

6. Dạy trẻ biết quyết đoán khi cần thiết.   Nếu con bạn thường để những đứa trẻ khác cướp mất đồ chơi và sau đó tỏ ra buồn chán, hãy nói “Con không tự nguyện đưa bạn món đồ chơi đó, đúng không? Con có thể nói ‘Tớ vẫn đang chơi mà’”. Hãy thực hành việc này ở nhà với con, và thử làm mẫu với gấu bông chẳng hạn.

7. Thay vì khuyến khích trẻ chia sẻ một cách mơ hồ, hãy giúp trẻ khám phá những điều tuyệt vời khi chia sẻ. Các nghiên cứu cho thấy khi chúng ta khuyến khích chia sẻ, trẻ sẽ làm điều đó nhiều hơn – nhưng chỉ khi chúng ở trong tầm mắt của ta mà thôi! Khi ta không ở đó, chúng sẽ ít chia sẻ hơn nhiều, vì sự khuyến khích chẳng đem lại cho chúng lý do gì để chia sẻ cả ngoại trừ khoảnh khắc nhận được sự chú ý từ chúng ta. Thay vì thế, từ giờ hãy cho trẻ quyền được lựa chọn có chia sẻ hay không bằng cách giúp trẻ thấy được tác động từ sự lựa chọn ấy: “Xem Michael vui thế nào khi cậu ấy được chơi với đoàn tàu của con kìa.” Khi bạn áp dụng quy định để trẻ quyết định lượt chơi một món đồ của mình kéo dài bao lâu tùy thích, chúng sẽ vui vẻ nhường những món đồ chơi hấp dẫn cho những đứa trẻ khác vào cuối lượt chơi của mình. Chúng sẽ được trải nghiệm cảm giác cho đi tuyệt vời thế nào. Vì vậy để trẻ tự kiểm soát lượt chơi của mình là cách tốt nhất để cổ vũ hành động chia sẻ và sự rộng lượng.
 8. Hãy theo sát trẻ khi tham gia các nhóm cùng chơi. Nhiều trẻ đánh nhau khi tương tác xã hội vì chúng bị choáng ngợp và không biết phải làm gì khác. Nếu bạn ở đó, bạn có thể nói “Đúng thế, Ryan đã lấy chiếc giỏ của con…Con có đồng ý không? Không à? Thế thì con có thể nói ‘Giỏ của tớ chứ’” Nếu trẻ biết bạn luôn ở đó để hỗ trợ chúng, việc đánh nhau chắc chắn sẽ không trở thành thói quen.

9. Trước khi có bạn đến chơi, trẻ cần được phép cất đi những thứ đồ chơi đặc biệt nhất của mình nếu chúng không muốn những đứa trẻ khác động vào. Hãy coi dịp này như một cơ hội để giải thích rằng những đứa trẻ sắp đến tất nhiên sẽ rất muốn chơi với những đồ chơi khác của con bạn, cũng như con bạn muốn chơi với đồ chơi của những đứa trẻ đó khi đến nhà chúng.

10. Đặt ra những giới hạn rõ ràng khi xảy ra va chạm. “Con có thể tức giận đến mức nào cũng được. VÀ chúng ta không đánh nhau. Lại đây, con hãy nói cho Henry biết con tức giận đến mức nào; Mẹ sẽ giúp con. Con có thể hét KHÔNG và giậm chân mạnh thế nào tùy thích. Con cũng có thể hét lên gọi MẸ! và mẹ sẽ luôn giúp con. Nhưng không được đánh nhau hoặc cắn.” Trẻ có toàn quyền đối với cảm xúc của mình, nghĩa là được thể hiện ra theo cách của một người bình thường, cũng như chân và tay của chúng ta. Nhưng tất cả mọi người, kể cả những đứa trẻ, cần phải chịu trách nhiệm cho những gì mình gây ra với tay, chân và cảm xúc của mình. Trách nhiệm của cha mẹ là dạy chúng những biện pháp tự kiểm soát đúng đắn mà không phải dùng các hình phạt, vì điều đó chỉ khiến trẻ thêm hung hăng mà thôi.

11. Không bao giờ là quá sớm để trẻ nói lên cảm xúc của mình. Gọi tên cảm xúc là bước đầu tiên trong năng lực của não bộ nhằm xử lý cảm xúc đó bằng lời chứ không phải bằng chân tay. “Tiếng chó sủa thật đáng sợ, nhưng ở phía này của hàng rào thì con an toàn rồi và bố/mẹ sẽ không để nó làm hại con đâu. Con không cần phải sợ.” “Thật là bực mình khi con mất bao nhiêu công xây cái tháp và giờ nó đổ sụp xuống như thế này. Con tức giận cũng phải.” Nhưng cũng có ngoại lệ khi con bạn gặp phải một cảm xúc mạnh mẽ, khi ấy lời nói (nếu quá nhiều) có thể chuyển cảm xúc đó khỏi trái tim và hướng về lý trí. Vào những lúc như vậy, hãy trấn an con bạn rằng mình luôn an toàn, và để dành những lời lẽ dông dài đến lúc trẻ đã bình tĩnh lại.

12. Hãy nhớ rằng bên dưới cơn giận thường là sự tổn thương hoặc sợ hãi. Nhận thức được những cảm xúc đó luôn là cách làm nguôi giận hiệu quả hơn so với đơn giản chỉ nhận thức được cơn giận, và điều này nhiều khi lại làm cơn giận bùng lên. “Bố/Mẹ biết rằng con rất giận Jimmy. Không hiểu là bây giờ khi anh con muốn chơi với người khác thì con có bị tổn thương không”. Điều này thậm chí còn quan trọng hơn việc trẻ nói “Con ghét anh ý!” vì ghét không phải là một cảm xúc; mà là một thái độ. “Con thấy giận anh trai mình đến nỗi con cảm thấy như mình ghét anh. Đôi khi lúc ta cực kỳ tức giận, ta cảm thấy như vậy, thậm chí đối với những người mà chúng ta yêu quý. Hãy nói cho anh con biết con cảm thấy bị tổn thương như thế nào khi bị anh con đẩy khỏi xích đu, và cho anh ấy biết việc đó khiến con tức giận ra sao.”

13. Làm gương cho trẻ về nỗ lực vượt qua khó khăn. Chẳng hạn khi trẻ giận dữ với bạn của chúng, bạn có thể nói “Bố/Mẹ biết bây giờ con rất giận Maria, nhưng bạn bè đôi khi giận nhau và họ cần phải giải quyết cùng nhau. Khi nào con sẵn sàng, ta sẽ cùng nói về việc con giải quyết vấn đề này với Maria thế nào nhé.”

14. Bắt đầu cho trẻ làm quen với khái niệm nhận biết cảm xúc của người khác ngay khi có thể. “Hãy nhìn William kìa. Cậu ấy đang khóc. Bố/Mẹ nghĩ con đã làm bạn ấy buồn đấy”. “Cô gái nhỏ ấy chắc chắn là đang giận dữ. Không hiểu vì sao nhỉ?” “Imani đang bị đau. Không biết chúng ta có thể làm gì để giúp bạn ấy thấy khá hơn nhỉ?”

15. Giữ bình tĩnh.  Nghiên cứu cho thấy một trong những điều quan trọng nhất mà cha mẹ có thể làm để giúp trẻ học cách kiểm soát cảm xúc của chúng là bản thân họ phải bình tĩnh. Trẻ cần phải trải nghiệm chính cha mẹ mình như một “môi trường an toàn” – một bến đỗ an toàn trong cơn bão do các cảm xúc khuấy động gây nên. Nếu bạn có thể giữ mình bình tĩnh, và xoa dịu con mình, thì rốt quộc trẻ sẽ học được cách tự xoa dịu bản thân, và đây cũng là bước đầu tiên trong quá trình học cách kiểm soát cảm xúc.

16. Luôn nhớ rằng chúng là trẻ con. Chỉ vì James cắn một bạn chơi cùng không có nghĩa rằng cậu ta sẽ trở thành một kẻ sát nhân. Điều quan trọng là không được phép để những hành vi xấu xảy ra với trẻ, nhưng cũng không có nghĩa là bạn không cần tỏ ra là mình hiểu chuyện – và sự tự tin mà con bạn có thể học hỏi. “Mọi đứa trẻ đều có lúc giận bạn mình. Khi con lớn, sẽ dễ hơn khi phải nhớ luôn kiềm chế bản thân lúc con tức giận, để có thể giải quyết mọi chuyện.” Trẻ cần được nghe từ chính bạn rằng chúng không phải là người xấu, chỉ chưa trưởng thành mà thôi.

Dịch từ nguyên bản tiếng Anh Social Intelligence for Toddlers

Dịch bởi: http://dichthuatmienphi.com

Bài viết này thuộc bản quyền của Chuyện Trẻ Con với giấy phép Creative Commons Attribution-Noncommercial 3.0 License. Nội dung các bài viết và hình ảnh của  Chuyện Trẻ Con  chỉ được sử dụng với mục đích phi lợi nhuận. Nghiêm cấm sao chép với mục đích tư lợi mà không được sự cho phép của tác giả.  Tất cả các trích dẫn lấy từ  Chuyện Trẻ Con  đều phải được ghi rõ nguồn gốc và link kèm theo.

Chuyện về Tết Âm Lịch

Mấy ngày sau Tết, nhóc con mang cái mặt nạ rồng tới lớp khoe các bạn giờ show & tell.  Cô giáo nhìn thấy mặt nạ rồng cũng thích mê, in ra cho mỗi bạn trong lớp một cái để tô màu và trưng bày trong lớp.  Cô bảo cô không biết nhiều về phong tục Tết âm lịch, nếu mẹ có thời gian thì thứ 6 tới nói chuyện cho các bạn trong lớp nghe nhé.

Thế là công cuộc chuẩn bị bắt đầu tuy thời gian hơi gấp gáp.  Lúc này đã qua Tết 1 tuần rồi mình mới đi lùng phong bao lì xì.  Đề can dính hình rồng đã bán hết sạch hàng, đành phải thay thế bằng những viên tẩy hình cô bé cậu bé Trung Hoa.  Năm nay là năm con Rồng, mình muốn làm thêm một thủ công đơn giản nào đó hình rồng nữa cho đúng chủ đề, và quyết định làm theo mẫu ở đây.  Làm thì không khó, nhưng để làm cho đủ 23 con trong vòng có 1 buổi tối thì cũng là cả một vấn đề khá nan giải.  Rốt cuộc là tối hôm đó mình cặm cụi ngồi chuẩn bị tất cả các hoạt động cộng thủ công thừ 8h tối đến 1h sáng thì cũng hoàn thành.  Con rồng không kịp dính đuôi dài bằng giấy đỏ nhưng trông cũng không đến nỗi nào, không có bạn nhỏ nào phát hiện ra là thiếu đuôi cả :)  Đầu rồng thì nhóc con góp sức giúp mẹ tô màu hơn phân nửa, đương nhiên hôm sau tới lớp cô nàng khoe công với cô giáo ngay lập tức.  Đây là thành quả lao động của cả nhà:

Phong bao lì xì đỏ và que rồng

Cận cảnh hình que rồng

Ngày hôm sau, kịch bản của buổi nói chuyện diễn ra như sau.

Các bạn nhỏ ngồi quây vòng tròn dưới đất bắt đâu chăm chú lắng nghe.  Mình mở đầu vấn đề, đại ý là "hôm nay cô sẽ nói chuyện với các bạn về Tết Âm Lịch.  Có nhiều nước trên thế giới tổ chức Tết Âm Lịch, như Việt Nam, Trung Quốc, Hàn Quốc, Thái Lan, Philippine, Malaysia, Singapore, ...  Vì vậy mà tên chính thức bằng tiếng Anh là Lunar New Year, chứ không phải là Chinese New Year như nhiều người thường gọi."  Đến nhóc con cũng hay nói "Chinese New Year", mình phải sửa lại suốt, hỏi ngược lại con, con là người Việt Nam hay là người Trung Quốc mà con gọi là Chinese New Year vậy?  Sau đó, mình đố các bạn biết, các nước tổ chức Tết Âm Lịch thuộc châu lục nào.  Nhiều bạn giơ tay (không biết là có biết thật không), cộng với có cô giáo nhắc bài cho nữa :)

Tiếp theo, mình giới thiệu về hai hệ lịch, lịch âm (Lunar calendar) và lịch dương (Solar calendar), giải thích cho các bạn hiểu nghĩa "solar" là mặt trời còn "lunar" là mặt trăng.  Mình lôi trong cái túi ba gang ra hai quả bóng, quả màu da cam tượng trưng cho mặt trời, quả màu xanh nước biển tượng trưng cho trái đất.  Cho "trái đất" quay xung quanh "mặt trời" và giải thích lịch dương tính bằng vị trí tương đối của trái đất đối với mặt trời.

Mặt trời và trái đất

Tiếp theo tới lịch âm, mình cất hai "hành tinh" này vào túi và lôi mặt trăng ra.

Mặt trăng

Mặt trăng làm rất đơn giản, chỉ cần cắt một hình tròn vàng trên nền giấy thủ công màu đen.  Hỏi các bạn nhỏ có thấy giống mặt trăng không, bạn nào bạn nấy lắc đầu quầy quậy, thì ra lý do là mặt trăng phải màu trắng chứ ko vàng khè thế này.  Chịu thua với lý luận của các bạn, mình đành công nhận, ừ, lẽ ra là cô nên dùng giấy màu trắng thì sẽ giống mặt trăng hơn :)  Lái các bạn trở về tới chủ đề hiện tại là lịch âm, mình lôi thêm một vòng tròng màu đen và che đi một phần của mặt trăng và nói về các thời điểm trăng tròn, trăng khuyết và không trăng thì tương ứng với lịch âm ra làm sao.

Phần  địa lý với thiên văn học chắc vậy là cũng đủ rồi, đến đây mình thông báo với các bạn nhỏ, hôm nay có một vị khách mời đặc biệt tới thăm lớp và muốn gửi lời Chúc Mừng Năm Mới tới tất cả các bạn nhỏ.  Lại từ trong chiếc túi ba gang, anh chàng Elmo ngộ nghĩnh chui ra trong trang phục áo dài đỏ.  Cả cô lẫn trò đều cười khúc khích.

Elmo và áo dài Việt Nam.

Chiếc áo dài này là của nhóc con, sau mấy lần diện thì rách tả tơi, may quá mà chưa bỏ đi để còn dùng thêm được dịp này nữa.  Thực ra thì mình muốn tìm con gấu bông nào đó cho mặc áo dài nhưng con thì gầy quá con thì béo quá chỉ có chàng Elmo là mặc vừa.  Mình cứ lo ngay ngáy nhỡ có bạn nào vặn vẹo, Elmo là con trai mà mặc áo dài con gái, nhưng thở phào vì không bạn nào để ý cả.  Mình giới thiệu đây là áo dài truyền thống của người Việt Nam, mặc màu đỏ trong dịp lễ Tết rồi cho Elmo đi vòng quanh bắt tay chúc mừng năm mới từng bạn một, cho các bạn sờ thử vào chất liệu vải tơ tằm của áo nữa.  Các bạn vui ghê, cứ làm như Elmo là người thật bắt tay ôm hôn vẫy chào rất chi là thắm thiết.

Tiếp theo, Elmo sẽ giới thiệu với các bạn 12 con giáp.  Mình tìm được một quyển sách có in đủ hình 12 con, một số con không rõ thì in lại hình rồi dán đè lên rồi đó các bạn biết con này là con gì.  Đây là hình 12 con giáp mình sưu tầm trên mạng rồi gom lại.

12 con giáp

Tiết mục này là ầm ỹ nhất, các bạn nhỏ tranh nhau kêu ủn ỉn, meo meo, gâu gâu, ò ó o o, .... làm cô giáo phải chấn chỉnh trật tự mấy lần liền.  Sau đó mình nhờ cô giáo đọc cho cả lớp nghe một truyện nhiều tranh ít chữ về năm mới.  Quyển này có ưu điểm là khá trung hòa chứ không quá thiên về năm mới của Trung Quốc, và đi kèm với rất nhiều hình ảnh đẹp và sặc sỡ.

Màn cuối cùng, mình gọi nhóc con lên giúp mẹ phân phát lì xì và que rồng cho từng bạn, tranh thủ nói qua chuyện phong tục lì xì có ý nghĩa mang may mắn tới cho cả năm.  Nhóc con vô cùng tự hào đi đi lại lại phân phát cho các bạn.  Xong xuôi cả lớp cầm que rồng giơ cao tay vẫy vẫy để các cô chụp ảnh.  Có một chút tranh giành, một chút nước mắt, nhưng đó là chuyện thường ngày ở huyện với các cô bé cậu bé lứa tuổi 3-5 này :)

Túm lại thì buổi nói chuyện diễn ra hết sức thành công, không những giới thiệu được với các bạn nhỏ không phải người châu Á về ý nghĩa và phong tục ngày Tết, mà còn để lại trong mắt nhóc con một ấn tượng vô cùng tự hào về mẹ, bõ thời gian và công sức hơn 5 tiếng đồng hồ mẹ chuẩn bị.  Có lẽ lâu lâu mình cũng nên tự đề đạt với các cô giáo làm gì đó tương tự nhỉ :)

Tại sao tớ muốn tóm tắt quyển Dạy trẻ phương pháp tư duy

Cách đây khá lâu, từ hồi nhóc nhà tớ mới được vài tháng tuổi, tớ đọc được một bài viết của một bà mẹ người Mỹ có một cậu con trai khoảng 3 tuổi rưỡi.  Cô ấy làm một bài phỏng vấn con trai rất hay, cậu bé trả lời đâu vào đấy, chững chạc như người lớn.  Mà mới chỉ có 3 tuổi rưỡi thôi.  Tớ lưu lại ngay và định rằng, khi nào nhóc nhà mình chừng đó tuổi cũng sẽ lôi con ra phỏng vấn như vậy.

Và thế là cách đây chừng 1 tháng, con 3 tuổi 7 tháng, tớ in bảng câu hỏi ra phỏng vấn con.  Bắt đầu hào hứng bao nhiêu thì càng hỏi tớ càng hoang mang, rất nhiều câu con bảo con không biết, hoặc là con tảng lờ chạy đi chơi mất tiêu.  Chỉ được đúng một câu, con làm gì mà mẹ tự hào về con nhất thì con trả lời là khi con không tè dầm buổi tối :D  Hỏi mẹ bao nhiêu tuổi thì con bảo mẹ 3 tuổi rưỡi.

Đây là danh sách câu hỏi:
1.  Câu gì mẹ hay nói với con nhất?
2.  Điều gì sẽ làm mẹ vui?
3.  Điều gì sẽ làm mẹ buồn?
4.  Mẹ làm con cười bằng cách nào?
5.  Con đoán hồi mẹ còn bé thì mẹ như thế nào?
6.  Mẹ bao nhiêu tuổi?
7.  Mẹ cao bao nhiêu?
8.  Mẹ thích làm gì nhất?
9.  Những lúc không có con bên cạnh thì mẹ làm gì?
10.  Mẹ nổi tiếng nhất về chuyện gì?
11.  Mẹ làm gì giỏi nhất?
12.  Mẹ làm gì kém nhất?
13.  Mẹ làm nghề gì?
14.  Mẹ thích ăn gì nhất?
15.  Con yêu mẹ nhất ở điểm nào?
16.  Nếu mẹ là một nhân vật trong phim hoạt hình thì mẹ sẽ là ai?
17.  Mẹ và con hay làm gì với nhau nhất?
18.  Mẹ với con giống nhau ở điểm nào?
19.  Mẹ với con khác nhau ở điểm nào?
19.  Tại sao con biết là mẹ rất yêu con?
20.  Con yêu bố nhất ở điểm nào

Sau vụ đó, tớ cứ loay hoay suy nghĩ mãi.  Tại sao người mẹ kia dạy con như thế nào mà cậu bé ấy chững chạc, nói năng đâu ra đấy như thế?  Mình thiếu sót ở những điểm nào?  Bản thân tớ cũng nghĩ rằng mình vẫn để ý trong cách nói chuyện với con nhưng chắc chắn phải sai ở chỗ nào đấy thì mới thấy kết quả như vậy chứ.  Tình cờ thế nào, mẹ bạn Bi nhắc tới quyển sách này đúng trong lúc tớ đang hoang mang, như vớ được cọc.  Mượn mẹ kiki mang về nhà đọc qua lần đầu tiên, tớ thấy nhiều điều có vẻ như đương nhiên, ai cũng biết cả rồi. Đọc lại lần thứ hai, thấy ngấm nhiều hơn, tự nhủ mình cần phải nhớ để thực hành.  Và cuối cùng là tớ quyết định tóm lược quyển sách.  Khi viết lại ra thành câu thành chữ, tớ mới nhận thấy hết được tầm quan trọng của những phương pháp này.  Tớ biết bản thân tớ không hề giỏi trong tư duy lập luận và tư duy sáng tạo.  Rất nhiều khi tớ không đủ lý luận để "cãi nhau" với bạn bè lớn lên ở Mỹ.  Phải công nhân là sao họ rất giỏi trong chuyện đó và các lập luận của họ đều đầy tính thuyết phục.  Tớ muốn làm sao để nhóc nhà tớ cũng có được cái ưu điểm đó, cho dù sau này gậy ông đập lưng ông con quay ra cãi lý với mình :D  Đây không phải là một kỹ năng bẩm sinh, mà phải luyện tập nhiều mới có.  Và tớ muốn luyện cho con mình từ bây giờ.

Đấy là lý do tớ dịch quyển sách này.  Trước mắt là cho bản thân, để tớ bất cứ lúc nào nhớ ra mà ko có sách cầm theo đều có thể mở internet ra tra lại xem mình cần làm những gì.  Sau mới là để chia sẻ cho tất cả những ai có cùng mối quan tâm tới đề tài này cùng thực hành.  Hiện tại tớ đang cố tập cho nhuần nhuyễn phần 1, các phương pháp chung, xong xuôi mới tiếp tục các phần tiếp được.

Blog Chuyện Trẻ Con có tổng cộng 3 tác giả viết bài: có tớ, có mẹ kiki, và có mẹ Bi.   Bọn tớ đang chia nhau ra tóm tắt và lược dịch nốt các phần còn lại cho xong sớm :)

Giới thiệu sách hay: Dạy trẻ phương pháp tư duy (Phần 2)

Tóm lược sách: Dạy trẻ phương pháp tư duy!  Những công cụ đơn giản áp dụng hàng ngày.  
Tác giả: Tiến Sĩ Maria Chesley Fisk


PHẦN 1: CÁC PHƯƠNG PHÁP CHUNG DẠY KỸ NĂNG TƯ DUY

PHẦN 2: CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY KỸ NĂNG TƯ DUY PHÂN TÍCH

1. Con nghĩ là có chuyện gì sẽ xảy ra tiếp? (What do you think will happen next?)

Khuyến khích bé phát triển thói quen cách suy nghĩ phán đoán trước trong những tình huống khác nhau.  Đây là một kỹ năng rất quan trọng, nhất là khi đọc, trong khoa học, và  những tình huống xã hội. Ví dụ:

Con nghĩ là chuyện gì sẽ xảy ra trong câu chuyện con đang đọc?  Con dùng những đầu mối nào?  Tại sao con lại nghĩ như vậy?

Đố con biết chuyện gì sẽ xảy ra nếu con để bột nặn ngoài trời nắng?  Con nghĩ là bao lâu thì sẽ thành như vậy?


Con thử đoán xem chuyện gì sẽ xảy ra nếu như con không bắt đầu làm bài tập về nhà từ bây giờ?

Nếu con mời bạn Fred sang chơi mà không mời bạn Juan, con thử nghĩ xem mỗi bạn sẽ cảm thấy như thế nào?


2. Liệt kê những lý do hai chiều, ủng hộ và phản bác (What are some reasons for and against?)

Giúp bé tập cách ra quyết định.  Khi bé đối mặt với một lựa chọn nên hay không nên làm điều gì đó, hãy giúp bé liệt kê những lý do nên và những lý do không nên, so sánh giữa hai bên và ra quyết định.  Cách này tốt nhất khi bạn có thể chấp nhận cả hai sự lựa chọn và bé có thể tự chịu trách nhiệm khi ra quyết định cho bản thân.

Con đang phân vân không biết là con có nên đi với bố ra cửa hàng không có phải không?  Con nghĩ xem tại sao con nên đi và tại sao con không nên đi.

Con phân vân không biết có nên dùng tiền của con để mua món đồ chơi này không.  Con nghĩ thử xem tại sao con nên mua và tại sao không nên mua.

Khuyến khích bé dành thời gian để nghĩ và đưa ra ít nhất 2 lý do nên và 2 lý do không nên trước khi ra quyết định.

3. Nhờ người khác giúp đỡ (Use a lifeline)

Giúp bé nhận ra rằng không phải ai cũng biết tất cả mọi thứ.  Chúng ta có thể dựa vào bạn bè, người quen biết, thư viện, internet để tìm hiểu ra vấn đề.

Cái xe này cần phải sửa chữa nhưng mà mình lại không biết phải mang nó đi sửa ở đâu.  Mình có thể tìm trong sổ điện thoại.  Mình có thể hỏi bạn bè và người quen biết...

4. Con thuyết phục mẹ đi (Convince me!)

Dạy trẻ hiểu được giá trị về sự đúng đắn và chính xác.  Đôi khi trẻ con đưa ra những ý tưởng rất hay.  Có những lúc, bạn chỉ cần nói "Ý tưởng đó rất phức tạp và sáng tạo, nhưng mà mẹ vẫn chưa hoàn toàn bị thuyết phục".  Nếu bạn có thời gian, bạn có thể cùng bé đào sâu thêm tư duy và khả năng giải thích vấn đề của bé.

Bé có thể kết luận những sự việc không mang tính thuyết phục cho lắm "Diễn viên điện ảnh nào cũng hạnh phúc cả".  Hoặc bé có thể phát biểu những điều bạn không biết chắc là có đúng hay không "Hôm nay một hành tinh mới đã được các nhà khoa học phát hiện ra".  Trong những trường hợp như vậy, bạn có thể nói "Con thuyết phục mẹ nữa xem nào, tại sao con biết chuyện đó là đúng?" hoặc "Thế à, con phải chứng minh cho mẹ việc đó đi". Bạn có thể cùng con nghiên cứu về vấn đề đó qua internet, sách báo. Ghi nhớ rằng dù bé đúng hay không, bạn cần nói chuyện nhẹ nhàng với con và lời nói luôn cần mang tính hỗ trợ.

5.  Những cái này khác nhau và giống nhau ở chỗ nào? (How are they similar and different?)

Hãy cùng với bé khám phá những điểm giống và khác nhau giữa các vật thể, sinh vật, hành động, v.v.

Bạn A và bạn B có điểm gì giống nhau và khác nhau? 

Mình hãy tìm những điểm tương tự và khác nhau giữa những màu này?

Đọc tin tức trên mạng internet và đọc trên báo khác nhau như thế nào?

6. Con muốn cái này hơn hay cái kia hơn (Would you prefer...?)

Hãy để cho trẻ tự tưởng tượng, ra quyết định, lập luận, và thực hành việc giãi bày những suy nghĩ của bé qua những câu hỏi của bạn.

Nếu có một kỳ nghỉ hè, con muốn đi ra biển hay đi lên mặt trăng?  Tại sao?
Nếu chỉ trong một ngày thôi, con muốn biến thành thỏ hay thàng khỉ (hoặc nhà vũ trụ hay nhà thám hiểm đại dương)?  Cho mẹ biết ít nhất 2 lý do.
Chiều nay con muốn đi dạo hay muốn chơi trò chơi? Tại sao con lại chọn điều đó?

7. Mổ xẻ vấn đề

Phương pháp này đi đôi với phương pháp "lý do nên và không nên" và "hãy cùng động não".

Bước 1: Đặt vấn đề một cách đơn giản và rõ ràng.  Con không biết quyết định sẽ mời ai đi dự sinh nhật con.
Bước 2: Phân tích vấn đề.  Tại sao đây lại là vấn đề?  Vấn đề đối với ai? Con muốn đi chơi bowling nhân ngày sinh nhật, nhưng vì mình không có nhiều tiền nên con chỉ có thể mời vài bạn thôi.  Con sợ là con sẽ làm các bạn khác buồn vì không được mời.
Bước 3: Liệt kê các phương án khả thi.  
Con có thể tự bỏ tiền túi ra mời thêm các bạn.
Con có thể tổ chức sinh nhật tại nhà và mời nhiều người hơn.
Con có thể tổ chức 2 bữa sinh nhật, một tại nhà và một đi bowling
Bước 4: Liệt kê các lý do nên và không nên.
Nếu con tự bỏ tiền ra thì con sẽ không còn nhiều tiền để dành mua xe đạp mới.
Sinh nhật đi bowling sẽ rất vui nhưng mời các bạn tới chơi trò chơi tại nhà cũng sẽ vui.
Bước 5: Ra quyết định. Con sẽ đi chơi bowling với gia đình vào đúng ngày sinh nhật còn cuối tuần con sẽ mời các bạn tới nhà chơi.
Bước 6: Đánh giá sự thành công của quyết định. Sau buổi sinh nhật mời các bạn, con và mẹ sẽ nói chuyện xem quyết định của con có sáng suốt không nhé.

 8. Thử và sai (Trial and error)

Giúp bé học những phương thức khác nhau và cải thiện thêm sau mỗi bài học.
- Xây tòa lâu đài bằng cát thật cao: hãy thử những khuôn khác nhau, lượng nước cho vào cát
- Thay đổi quy trình buổi sáng để không làm mọi việc không quá vội vàng: thử những trình tự khác nhau - mặc quần áo, đánh răng, chải đầu, đi giày, ăn sáng.
- Cách tiêu tiền: Đề dành tiền lâu hơn để mua món đồ to hơn, hoặc tiêu số tiền nhỏ hơn. Giúp bé lên kế hoạch trước.


9.  Con nghĩ cái này hoạt động thế nào? (How do you think this works?)

Hỏi bé những câu hỏi đơn giản khi bạn và bé cùng dùng những vật dụng máy móc nào đó.  Có thể cả bạn và bé đều không biết rõ câu trả lời nhưng bạn có thể cùng bé tìm hiểu.
- máy cắt cỏ
- xe ô tô
- toa lét
- máy rửa bát
- vòi phun nước
- xe chở rác

(còn tiếp)

PHẦN 3: CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY KỸ NĂNG TƯ DUY SÁNG TẠO

PHẦN 4: CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY KỸ NĂNG TƯ DUY XÃ HỘI VÀ CẢM XÚC

PHẦN 5: CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY KỸ NĂNG TƯ DUY THỰC HÀNH
 

Bài viết này thuộc bản quyền của Chuyện Trẻ Con với giấy phép Creative Commons Attribution-Noncommercial 3.0 License. Nội dung bài viết và hình ảnh củachỉ được sử dụng với mục đích phi lợi nhuận. Nghiêm cấm sao chép với mục đích tư lợi mà không được sự cho phép của tác giả.  Các trích dẫn lấy từ bài viết này đều phải được ghi rõ nguồn gốc và link kèm theo.

Giới thiệu sách hay: Dạy trẻ phương pháp tư duy (Phần 1)

Tóm lược sách: Dạy trẻ phương pháp tư duy!  Những công cụ đơn giản áp dụng hàng ngày.  
Tác giả: Tiến Sĩ Maria Chesley Fisk

PHẦN 1: CÁC PHƯƠNG PHÁP CHUNG DẠY KỸ NĂNGTƯ DUY

1. Tại sao con biết (How did you know?)

Sau những câu nhận xét hoặc trả lời của bé, bạn hãy hỏi bé cái gì đã dẫn bé tới suy nghĩ như vậy.
Ví dụ:

Con nói là trời sắp mưa.  Tại sao con lại biết thế?
Con nghĩ là bạn Tom sẽ rất vui.  Tại sao con lại nghĩ thế?
Cái này giá tiền là $14.87.  Con làm thế nào mà tính ra được như thế?
Con thích chiếc đồng hồ này hơn.  Con đã nghĩ gì khi quyết định việc này?

Nếu như bé không chịu trả lời bạn, bạn hãy thử đưa ra suy nghĩ của chính bạn cho bé nghe như là một ví dụ.  Sau đó hỏi bé về một việc gì đó bé quan tâm tới, cùng với những câu hỏi và gợi ý, hãy giúp bé nói lên suy nghĩ của mình cho tới khi bé cảm thấy thoải mái nói lên điều đó.

Phương pháp này sẽ giúp bé học cách nghĩ về những suy nghĩ của chính bé (metacognition) và diễn đạt những ý nghĩ này cho người khác một cách rõ ràng.  Luyện tập cả 2 kỹ năng này sẽ khuyến khích khả năng hiểu sâu và thói quên suy nghĩ mọi việc tới nơi tới chốn.

2. Đặt những câu hỏi không có câu trả lời đúng (Ask "no right answer" questions)

Tạo thói quen đặt cho bé những câu hỏi mở và không có đáp án chính xác mà chính bạn cũng không hề có câu trả lời sẵn.  Ví dụ, thay vì đặt câu hỏi "Con bọ này có bao nhiêu cái chân?", hãy đặt câu hỏi "Con sẽ làm gì nếu như con là một con bọ và có chừng nấy cái chân?"

3. Bố/Mẹ rất vui vì con đã hỏi (Glad you asked)

Hãy dạy và khuyến khích bé học cách yêu cầu bạn và những người khác giải thích ý nghĩ của các từ, các câu, các khái niệm mà bé chưa hiểu.  Chú ý nên dành cho bé một chút thời gian để bé tự suy nghĩ sau khi bạn gợi ý những câu tương tự như sau.

Mẹ chưa hiểu những gì con vừa nói lắm, mẹ muốn biết chắc là mẹ hiểu rõ ý con.  Con có thể nói lại bằng cách khác có được không?

Bố rất mừng là con đã hỏi bố.  Bố mong là sau này con sẽ luôn hỏi lại bố như thế nếu như con chưa hiểu rõ ý của bố.

Con có chắc là con hiểu ý nghĩa của từ đó/việc đó không?  Nếu con chưa chắc chắn thì nhất định là con nên hỏi lại.  Con muốn hiểu rõ mọi chuyện đúng không.

Cách tốt nhất là con nên luôn hiểu rõ câu hỏi trước khi con trả lời. 

4.  Con nói thêm nữa đi (Say some more)

Tiếp nối những câu nhận xét của bé bằng những câu tương tự như sau để khuyến khích bé suy nghĩ sâu hơn:

Con nói thêm về chuyện đó nữa đi, con còn nghĩ gì nữa?
Con nghĩ thế nào về chuyện đó? Tại sao nó lại tốt/xâu, buồn/vui, đáng sợ hay không?
Chuyện gì có thể xảy ra tiếp theo nhỉ?  Con có đoán được không?
Con thích phần nào nhất?  Tại sao lại thế?

Mở rộng và đào sâu các ý tưởng không những giúp chúng ta suy nghĩ thêm cẩn thận về chủ đề hiện tại, mà nó con khuyến khích sự quan tâm, sáng tạo và khả năng phân tích.

5. Đó là một cách suy nghĩ rất hay và lý do là ... (That's good thinking and here's why)

Luôn khen ngợi bé khi bé có cách suy nghĩ tốt.  Việc khen ngợi quá trình suy nghĩ một cách cụ thể rất quan trọng, hơn là chỉ khen ngợi những suy nghĩ của bé, vào chất lượng của những ý tưởng mà bé nêu ra.

Bố/Mẹ rất ấn tượng khi thấy con dành thời gian ngồi ngẫm nghĩ về quyết định này. Bố/Mẹ rất tự hào về con vì biết bao công sức con đã bỏ vào việc này.

Con có rất nhiều những ý tưởng sáng tạo khi con tưởng tượng mình sẽ làm gì nếu như con là một con bọ.  Cách suy nghĩ của con rất hay.

6. Bố/Mẹ nghĩ như thế này (Here's how I'm thinking)

Nói to thành lời những suy nghĩ của bạn để bé học tập được cách suy nghĩ về những vấn đề khác nhau.

Con làm bố/mẹ nhớ tới lần __________ vì nó có một số điểm tương tự như sau ________
Mẹ phải quyết định xem tối nấu ăn món gì.   Mẹ phải tính xem chuẩn bị các thứ mất bao lâu, trong tủ lạnh đã có sẵn những gì rồi.
Bố thấy vừa nên đi mà lại vừa không nên đi.  Bố không muốn phải dạy sớm, nhưng mà bố lại muốn đi câu cá với bác vì lâu lắm bố không gặp bác.  Bố phải xem xét các lý do nên đi và không nên đi, xem cái nào quan trọng hơn rồi bố sẽ quyết định.
Con suy nghĩ như vậy rất tốt.  Việc này không có một câu trả lời cố định nào cả.  Bản thân mẹ thì nghĩ là _________

7. Đưa ra những hỗ trợ tạm thời cho trẻ (Provide temporary supports)

- đưa ra các ví dụ
- chia nhỏ vấn đề thành những bước nhỏ dễ làm hơn
- đưa ra gợi ý và đầu mối
- khuyến khích và khen thưởng những lần thành công dù nhỏ
- cho trẻ cơ hội có kế hoạch để suy nghĩ
- nhắc nhở nhiều lần

8. Những từ vựng phức tạp

Tạo thói quen cho bản thân dùng những từ phức tạp để bé có cơ hội học từ.

Có phải con nghe mẹ dùng từ đó không?  Có phải con tự tìm hiểu ý nghĩa của từ đó không?
Con học từ đó lúc nào vậy?  Con thông minh quá

(còn tiếp)

PHẦN 2: CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY KỸ NĂNG TƯ DUY PHÂN TÍCH

PHẦN 3: CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY KỸ NĂNG TƯ DUY SÁNG TẠO

PHẦN 4: CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY KỸ NĂNG TƯ DUY XÃ HỘI VÀ CẢM XÚC

PHẦN 5: CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY KỸ NĂNG TƯ DUY THỰC HÀNH
 

Bài viết này thuộc bản quyền của Chuyện Trẻ Con với giấy phép Creative Commons Attribution-Noncommercial 3.0 License. Nội dung bài viết và hình ảnh củachỉ được sử dụng với mục đích phi lợi nhuận. Nghiêm cấm sao chép với mục đích tư lợi mà không được sự cho phép của tác giả.  Các trích dẫn lấy từ bài viết này đều phải được ghi rõ nguồn gốc và link kèm theo.

Các phương pháp và chương trình giáo dục

(Bài viết sẽ được cập nhật sau, tổng hợp và so sánh)

Maria Montessori

Steiner-Waldorf

Reggio Emilia

--------------

Kumon

E.nopi

Shades of Color

Trẻ con ai cũng bị hấp dẫn bởi những màu sắc sặc sỡ. Các trò chơi về màu sắc thì nhiều vô kể. Nhiều người áp dụng vào playdate, ví dụ như tuần này gặp nhau giao hẹn tất cả các phụ huynh và các bạn đều mặc áo màu xanh lá cây nhé. Ngày xưa tớ nghe tới chuyện đấy là tớ gạt tay luôn, nghĩ là vẽ vời lắm chuyện thế. Giờ tớ mới thấy mình có những suy nghĩ cực kỳ sai lầm.

Bộ color tablets này bán trên mạng 40USD. Tớ thì chạy ra cửa hàng thiết kế nội thất (chỗ tớ có Home Depot và Lowes) có một khu bán sơn tường, bày vô vàn các mẫu màu sơn khác nhau. Tớ khuân về một lô là có đủ một bộ đủ màu từ đậm đến nhạt rồi. Một cách khác là có thể tự mua len màu về quấn lại, nhưng mà cũng hơi mất thời gian một chút. Cách của tớ tuy không đẹp bằng nhưng mà phải nói là cực kỳ nhanh :)

Đối với các bạn bé, có thể dạy tên màu, match tìm màu giống nhau. Đối với các bạn lớn hơn như nhóc nhà tớ thì hướng dẫn các bạn ấy sắp xếp theo tông màu từ đậm tới nhạt. Hoạt động này giúp kích thích khả năng nhận biết bằng thị giác của trẻ.

Hehe nếu để ý sẽ thấy tớ xếp tông màu xanh nước biển sai mất 2 hàng đầu tiên, nhóc nhà tớ mà xếp thì không sai chút nào đâu =))

Dạy bé sign language

Bài này tớ viết từ hồi tháng 8 năm 2009, giờ gom lại post lại ở đây.

Con bé nhà tớ thuộc dạng nói ít làm nhiều, 21 tháng mà mới nói được có 7-8 từ đơn, cứ nghe lũ bạn kể con chúng nó còn ít tháng hơn con nhà mình mà nói được 1 câu dài "mẹ đang làm gì đấy" là lại tớ lại thấy tị rồi. Nhưng thì đành vậy, cô nàng không chịu nói thì tớ chịu khó dạy cách ra dấu (sign language) để ít ra con muốn gì mẹ còn biết đường mà đoán.

Công cuộc dạy sign language từ hồi con khoảng 8 tháng tuổi. Hai từ đầu tiên là từ "măm măm" và "nữa", măm măm thì chụm các ngón tay lại với nhau rồi đưa lên miệng, nữa thì chụm các ngón tay của cả 2 bàn tay rồi đập vào nhau. Trường kỳ kháng chiến 2 tháng liền mà có vẻ như nước đổ đầu vịt. Bỗng tới 1 ngày đẹp trời, mẹ giơ miếng bánh ra trước mặt hỏi con có ăn nữa không, con ra dấu "nữa nữa" và gật đầu lia lịa, mẹ thật là hả lòng hả dạ quá, bõ cái công hơn 2 tháng trời dạy dỗ cũng ướt được cái đầu con vịt. Thấy con biết ra dấu "nữa", ham quá, mẹ quên cả cách ra dấu "măm măm", nhập nhằng cả 2 vào với nhau, vậy là đối với con, muốn ăn là cứ chụm tay đập đập vào nhau là được.

Một thời gian, chuyện ra dấu nữa đối với mẹ trở thành chuyện đương nhiên, mẹ chỉ thấy con ra dấu mà bản thân mình thì không làm nữa, 2 tháng sau, con quên sạch, chữ thày giả thày

Thế rồi 1 tháng gần đây, cô giáo bảo mẹ, tập lại cho con ra dấu để tăng khả năng giao tiếp cho con. Vậy là mở lại công cuộc dạy dỗ. Ai ngờ đâu, cái dấu "nữa" hồi xưa con học mất 2 tháng trời, thì bây giờ chỉ cần 2 ngày là con bắt chước làm như 1 con khỉ con. Mới đầu chỉ là xin ăn nữa, nhưng vài ngày sau, bất kể cái gì "nữa" con cũng ra dấu. Nhiều khi con ăn chán rồi, đưa bánh của con cho mẹ, rồi ra hiệu hỏi "mẹ ăn nữa không con cho này", mẹ mà ko ăn cũng bắt phải ăn Mẹ dạy con thêm từ mới là "ạ", là "please": xòe bàn tay phải xoa vào ngực chỗ trái tim. Con vịt của mẹ càng lớn học càng nhanh, cứ có bánh để dụ là bắt chước nhanh như cắt, có điều, con dùng cả 2 bàn tay vỗ vào ngực, lúc nào cuống quá thì vỗ nhầm vào cái bụng bùm bụp, mặt mũi hớn hở, miễn là được ăn thì tiện đâu vỗ nấy

Vậy là con đã biết ra dấu được "măm", "nữa" và "ạ". Chắc sắp tới tớ sẽ dạy "cảm ơn" và "con yêu mẹ", không biết kết quả sẽ như thế nào đây

Mọi người tham khảo các dấu hiệu dễ và hay sử dụng cho trẻ em ở đây:

Học địa lý cùng con

Tớ vốn dĩ là đứa dốt đặc cán mai môn địa lý. Ngày xưa tớ học như một con vẹt chỉ để đối phó thôi nên chữ thầy trả thầy hết rồi. Bây giờ cả hai mẹ con nhà tớ cùng học địa lý với nhau.

Giáo cụ Montessori có bộ Flags of the World như sau

Đẹp lung linh nhưng nhìn cái giá cộng với tiền vận chuyển nữa là 60USD rồi. Mà nói chung giáo cụ của Montessori đắt kinh người, tuy là phải công nhận tiền nào của nấy thật. Lớp của nhóc nhà tớ thì có hết rồi nên tớ ko muốn mua nữa, nên cái gì tự làm được dễ thì làm nhỉ.

Bài học đầu tiên về địa lý là học về tên và vị trí của các châu đã. Tớ tự làm một bộ puzzle như sau

Bước 1: In 2 hình bản đồ các châu vào giấy khổ A4 rồi dán 1 bản lên bìa cứng cho chắc. Hình bản đồ tớ lấy ở đây.



Bước 2: Bản còn lại cắt riêng các châu ra rồi cũng dán vào bìa cứng cho chắc. Cái này dùng làm puzzle. Khi cắt ra tớ mới thắc mắc là Greenland thì thuộc vào châu nào vì tớ luôn nghĩ là Greenland nằm ở địa phận của châu Âu. Lên mạng tìm hiểu thì hóa ra là tuy Greenland vị trí gần thuộc châu Mỹ nhưng được coi là một nước của Châu Âu. Làm tớ ko biết cắt thế nào đành để nguyên thế vậy. Đấy, thế là chưa gì tớ đã học được thêm kiến thức rồi.



Khi lắp ghép, cho bé nhìn toàn bộ bản đồ ở bước 1 trước để bé định vị trí của các châu, sau đó cho bé lắp ghép các châu vào bản đồ ở bước 2. Lưu ý bé tất cả vùng màu xanh nước biển đều là các đại dương cả.

Tớ đang tiếp tục làm phần 2 của bài học địa lý này nữa, đó là học riêng châu Á thôi, gồm có tên, vị trí và quốc kỳ các nước. Khi nào xong tớ sẽ cập nhật tiếp :)

“How to teach your baby to read” – why this book touched me

Bình thường chắc là mẹ mìn nhà tớ chẳng khi nào bỏ thời gian ra viết kể lại một câu chuyện như thế này, nhưng đây là một trường hợp ngoại lệ. Tớ có một người bạn, cháu ngoại cô ấy năm nay gần 3 tuổi, nhưng khi được 1 tháng rưỡi tuổi thì bị xuất huyết não rất nặng tưởng ko qua khỏi. Sau lần đó bé bị di chứng dẫn tới tổn thương não nặng nề. Quyển sách này làm tớ liên tục nhớ đến bé và quyết tâm phải viết. Tóm tắt dưới đây thực ra không phải là ý chính của quyển sách là việc dạy trẻ con đọc sớm, mà là tiền đề vì sao phương pháp này ra đời. Chia sẻ với mọi người trích đoạn lá thư gửi bà ngoại bé.

…

Cháu mới đọc một quyển sách tựa đề “How to teach your baby to read?” của tác giả Glenn Doman. Mục tiêu chính của quyển sách là dạy trẻ em biết đọc sớm, 1 tuổi có thể nhận biết từ, 2 tuổi đọc được câu và 3 tuổi đọc được cả một câu chuyện đơn giản. Nhưng cái tiền đề của quyển sách này làm cháu nghĩ rất nhiều tới bé nhà cô, và định rằng đọc xong cháu phải viết thư cho cô ngay khi mà cháu vẫn còn nhớ nhiều các tình tiết của sách.

Sách được viết từ đầu những năm 80, là kết quả của một quá trình thực nghiệm gần 20 năm. Một nhóm gồm có các bác sĩ nhi khoa, bác sĩ phẫu thuật thần kinh, chuyên gia vật lý trị liệu, chuyên gia ngôn ngữ (speech therapist), bác sĩ tâm lý, y tá và chuyên gia về giáo dục. Ban đầu nhóm được hình thành để giúp và điều trị cho trẻ em bị chấn thương não rất nặng (brain injured). Họ cho rằng hoàn cảnh bị chấn thương (khi còn trong bụng mẹ, hay trong quá trình sinh nở, hay sau khi đã chào đời) hoàn toàn không có sự khác biệt gì. Có thể so sánh như một câu hỏi là tai nạn xảy ra vào buổi sáng, buổi chiều, hay buổi tối vậy. Đại đa số các chuyên gia đều cho rằng những đứa trẻ với bộ não tổn thương như vậy đều coi như không còn hy vọng gì, thậm chí chỉ sống với một đời sống thực vật mà không hề biết đến những sự việc xung quanh. Một trong những bệnh nhân đầu tiên, cậu bé Tommy, đã thay đổi toàn bộ cách suy nghĩ của họ.

Khi sinh ra, bộ não của Tommy đã bị tổn thương nặng nề. Ngày cậu bé tròn 2 tuổi, một bác sĩ của một bệnh viện có tiếng ở New Jersey đã nói với bố mẹ cậu rằng, cậu bé không có một hy vọng nào có thể biết đi và biết nói cả. Bố mẹ Tommy không chịu đầu hàng với số phận, luôn tâm niệm rằng có thể Tommy không biết nói nhưng ánh mắt tinh anh của con nói lên tất cả. Tuy nhiên mãi tới khi Tommy 3 tuổi, bố mẹ cậu mới tìm được một bác sĩ chấp nhận điều trị cho cậu. Người bác sĩ này chính là một thành viên của nhóm chuyên gia nói trên. Lúc này, cậu bé hoàn toàn không tự cử động được và không nói được. Với sự giúp đỡ tận tình của bác sĩ và nỗ lực không ngừng nghỉ của bố mẹ cậu, sau 2 tháng, Tommy bắt đầu biết trườn. Ba tuổi rưỡi, cậu bé biết kết hợp cả bàn tay và đầu gối để bò và biết nói hai từ “bố” và “mẹ”. Khi đó, mẹ cậu lần đầu tiên mua cho cậu một quyển sách dạy chữ cái với những hình ảnh sặc sỡ. Trong lần khám tổng thể khi Tommy 4 tuổi, mẹ cậu tự hào thông báo với chúng tôi rằng cậu đã biết đọc hết các từ trong quyển sách đó. Nhóm chuyên gia hầu như không hề để ý tới điều đó, vì họ chỉ quan tâm và chú trọng tới việc phát triển thể chất và luyện cho Tommy biết nói. Bốn tuổi 2 tháng, bố cậu khoe với họ, Tommy có thể đọc được cả quyển Green Eggs and Ham của Dr. Seuss. Họ chỉ mỉm cười lịch sự và nghĩ rằng, cha mẹ nào chẳng tự hào về con mình. Khi Tommy 5 tuổi, bố cậu lại thông báo với các chuyên gia rằng, cậu đã có thể đọc hết cả một tờ tạp chí dành cho người lớn. Nhưng lần này, ông quyết tâm chứng minh bằng được là Tommy biết đọc. Ông viết lên giấy một câu, Tommy đọc được cả câu dưới sự kinh ngạc của các chuyên gia. Tiếp theo, ông viết thêm câu thứ hai, rất dài và hài hước. Cậu bé mới đọc được 3 từ đầu tiên đã phá lên cười. Điều này chứng tỏ rằng bộ não của Tommy làm việc nhanh hơn nhiều so với phản xạ nói của cậu. Tommy đã đánh dấu một mốc vô cùng quan trọng trong công cuộc điều trị trẻ em chậm phát triển của nhóm.

Từ trường hợp của Tommy, sau những bài kiểm tra thấy rằng cậu bé 5 tuổi này có khả năng đọc ngang với một đứa trẻ bình thường 11 tuổi, các nhà chuyên gia khi đó tự ra câu hỏi cho mình, tại sao những đứa trẻ khỏe mạnh mà cũng chỉ có trình độ được chừng đó, thậm chí còn kém hơn? Từ đó, họ tập trung vào việc nghiên cứu các phương pháp để kích thích bộ não (dù bị tổn thương hay khỏe mạnh) để trẻ em có thể đạt được những việc mà ở lứa tuổi đó vốn được coi là hiện tượng thần đồng. Về sau này, khi y học tiến bộ hơn, đối với những đứa trẻ có một nửa bán cầu não hoàn toàn tê liệt, người ta có thể tiến hành những ca phẫu thuật để cắt bỏ phần não chết này, tạo điều kiện cho phần não còn lại làm chủ toàn bộ hệ thống thần kinh (hemispherectomy). Nhưng ngay cả khi đó, nhưng nghiên cứu của nhóm chuyên gia trên cho thấy, những đứa trẻ đã trải qua phẫu thuật não và những đứa trẻ có bộ não tổn thương mà không được phẫu thuật nhưng được cha mẹ áp dụng những phương pháp kích thích hệ thần kinh, đều có chỉ số thông minh và khả năng đọc hiểu ngang bằng, thậm chí hơn những trẻ mạnh khỏe bình thường nhưng không được dạy bằng phương pháp đặc biệt nào cả.

Mục đích chính của quyển sách này là để khuyến khích các bậc phụ huynh dạy con từ sớm vì bộ não một đứa trẻ con 1-2 tuổi có thể hấp thụ được rất rất nhiều kiến thức so với trẻ 5-6 tuổi. Nhưng để hình thành được phương pháp này họ đã trải nghiệm qua những đứa trẻ bị chấn thương não, và vì vậy cháu nghĩ rằng, chắc chắn có một cách nào đó để giúp được Bống cô ạ. Ngoài việc theo vật lý trị liệu và phục hồi chức năng của các bác sĩ ở VN, nếu cô có thời gian, cháu nghĩ là có rất nhiều sách vở mình có thể tham khảo thêm được để áp dụng bổ xung thêm. Việc này chắc chắn không có gì hại, chỉ cần lòng kiên trì. Cháu đang muốn áp dụng thử để dạy Ly nhà cháu đọc tiếng Việt. Nếu cô tìm được sách hay có thể áp dụng được cho bé, cô nói với cháu cháu sẽ mua và gửi về cho cô. Cháu thấy tìm sách trên amazon là hay nhất, vì hệ thống review của họ rất tốt, mình có thể ước chừng được là sách có hay không rồi mới quyết định mua.

Thư của cháu viết dài quá bắt cô phải đọc. Nhưng thực sự là cháu rất mong muốn có thể làm được gì đó cho bé, ít ra cũng là niềm hy vọng.

…

Glenn Doman cũng là người sáng lập ra viện tên tiếng Anh là The Institutes for the Achievement of Human Potential. Hiện giờ là con trai của ông ấy là người giảng dạy thì phải. Đương nhiên cũng có những ý kiến trái chiều khác nhau, công kích phương pháp Doman, nhưng tớ nghĩ là cũng đáng để tìm hiểu. Tuần sau, chính xác là ngày 25/7, ở Singapore có một khóa học của viện "What to do about your brain injured child?" (đây cũng là tên của một quyển sách do Glenn Doman viết). Đây là website của viện đó, trong đó có khá nhiều video về những đứa trẻ bị chấn thương não đã khá lên ntn sau những khóa điều trị. http://www.iahp.org/

Cập nhật: Tớ gửi thư trực tiếp hỏi giá của khóa học tại Sing là bao nhiêu thì tại thời điểm ngày 18/7/2011, một người là $1095 USD, hai người là $1725 USD.  Tuy nhiên tại Sing họ tính thêm tiền phí bổ xung vì người hướng dẫn cũng phải tới đó, giá phụ thêm là $1000 SGD một người.  Ngoài ra, họ yêu cầu trước khi tham dự khóa học phải đọc hết quyển What To Do About Your Brain-Injured Child cũng của Glenn Doman.  Nói chung là đắt đỏ, không phải ai cũng có khả năng theo :(

Giới thiệu sách hay: Cha Mẹ Giỏi, Con Thông Minh

 Bài này tớ viết lâu rồi nhưng giờ post lại vào đây cho tập trung nhé.

Tớ đọc được một phần khá hay về kỹ thuật nói chuyện với con từ quyển Cha Mẹ Giỏi, Con Thông Minh (Thinking Parent, Thinking Child của Myrna B. Shure) nên muốn chia sẻ với các bậc phụ huynh.

Xét một tình huống như sau, hai bạn Mai và Lan cãi nhau gay gắt vì bộ đồ chơi nặn hình.

Lan: Đây là bột nặn của con, thế mà bạn Mai đòi lấy hết
Mai: Con chỉ lấy có mỗi một tẹo, Lan chẳng bao giờ chia sẻ cái gì hết, trong khi con có cái gì cũng chia cho bạn ấy.

Các bậc phụ huynh thường sẽ hành động theo một trong ba phương pháp như sau.

1. Phương pháp quyền lực:

“Đưa hết chỗ bột nặn đây cho mẹ. Nếu hai con không nhường nhau, mẹ sẽ cất đi và sẽ chẳng đừa nào có đất sét hết”.
“Lan, con không được ích kỷ như vậy”.
“Hai đứa mỗi đứa đi vào phòng mình đóng cửa lại tự suy nghĩ, không chơi bời gì nữa”.

Nghe cũng quen quen nhỉ hehe

Phương pháp này đã bỏ qua một phần cực kỳ quan trọng trong tình huống trên, đó là bản thân hai bạn Lan và Mai. Các bạn cảm thấy thế nào? Chắc chắn là vẫn giận dữ và bực tức như lúc trận chiến mới bắt đầu. Ko chỉ vậy, các bạn còn không học được cách tự mình giải quyết vấn đề. Điều này rất dễ đồng nghĩa với việc khi thời gian cách ly đã hết, các bạn lại cãi nhau về bộ bột nặn, hoặc về một thứ khác. Điều nguy hiểm trong phương pháp này là dần dần, trẻ con sẽ bị cảm thấy bị chế ngự.

2. Phương pháp gợi ý:

“Con nên hỏi xin bạn Mai cho con chơi cùng với đi”
“Con nên chia sẻ đồ chơi của con với Lan đi”

3. Phương pháp giải thích

“Nếu hai con không học cách chia sẻ, sẽ không có ai chơi với các con nữa, và các con sẽ không có ai làm bạn cả”.

Mấy câu này nghe cũng quen không kém

Cả hai phương pháp 2 và 3 đều dựa trên giả sử rằng các bạn hiểu được việc mình làm có tác động làm tổn thương bản thân và người khác. Phương pháp 3 thường đi đôi với thông điệp “Mẹ“, ví dụ “Mẹ không muốn/không thích nghe con cãi nhau với bạn như vậy“.

Phương pháp 2 và 3 tuy có hiệu quả tích cực hơn là phương pháp 1, nhưng trong cả 3 phương pháp trên các bậc phụ huynh đều nghĩ “hộ” con mình. Thay vì yêu cầu các con tự mình giải quyết vấn đề, họ độc thoại một chiều. Như vậy là đang “bảo”, chứ không phải đang “trò chuyện” với con. Rất có khả năng các bạn nghe tai từ tai này lọt qua tai kia. Mà cuối cùng, các phụ huynh vẫn sẽ phát cáu vì con mình ko nghe lời.

4. Phương pháp trò chuyện

Phương pháp này giải quyết được cả mong muốn lẫn khả năng dễ bị tổn thương của cả cha mẹ và con cái. Đặt lại tình huống như sau:

Lan: Đây là bột nặn của con, thế mà bạn Mai đòi lấy hết
Mai: Con chỉ lấy có mỗi một tẹo, Lan chẳng bao giờ chia sẻ cái gì hết, trong khi con có cái gì cũng chia cho bạn ấy.
Mẹ: Lan, hai bạn đang cãi nhau đấy. Bây giờ con cảm thấy thế nào?
Lan: Con giận lắm rồi đấy.
Mẹ: Mai, con cảm thấy thế nào?
Mai: Con cũng cáu lắm rồi đấy. Lan ích kỷ, ko bao giờ chịu chia sẻ gì cả.
Mẹ: Ừ, cãi nhau cũng là một cách để giải quyết vấn đề rắc rối này. Vậy con nghĩ chuyện gì sẽ xảy ra?
Lan: Bọn con sẽ đánh nhau.
Mẹ: Hai bạn thử nghĩ xem có cách nào khác để giải quyết vấn đề này ko, để cả hai đều ko phải đánh nhau và không thấy bực mình nữa?
Mai (suy nghĩ): Con có thể lấy bột nặn màu đỏ, còn cho Lan lấy màu xanh, sau đó thì bọn con sẽ đổi cho nhau.
Mẹ: Lan, như vậy có được không?
Lan: Thôi được, thế thì con sẽ nặn quả táo xanh.
Mai: Con sẽ nặn quả táo đỏ.

Người mẹ ở đây không hề nói tới các bạn, thay vào đó mẹ chỉ đặt câu hỏi. Kỹ thuật này ko chỉ giúp 2 bạn tự giải quyết vấn đề, mà con giúp người mẹ hiểu được vấn đề là gì, xét trên quan điểm của các bạn. Nó cũng cho Mai cơ hội thể hiện cảm xúc của mình rất bực vì thường ngày vẫn chia mọi thứ cho Lan mà Lan ko thèm chia lại. “Khác” là một keyword trong kỹ thuật trò chuyện.

Đương nhiên sự thực thì chưa chắc các bạn nhí này sẽ giải quyết theo y sách đâu, nhưng cũng là một phương pháp khá hay để tham khảo và thử áp dụng.

Giới thiệu sách hay: Nói với trẻ như thế nào

Post lại bài viết từ tháng 8/2008.


Đây là một quyển sách mà đọc xong mình hết sức tâm đắc. Đoán thế nào cũng phải có bản gốc tiếng Anh, nhưng trong sách hoàn toàn không có lấy một câu giới thiệu về tác giả. Thật là bực mình, chắc là sách Việt Nam dịch trộm đây mà. Nhưng phải công nhận người dịch (Phạm Anh Tuấn) dịch rất tốt. Mò mẫm trên mạng mất một lúc lâu mới tìm ra nguyên bản tiếng Anh: "How to talk so kids can learn -- at home and in school", tác giả Adele Faber và Elaine Mazlish. Đầu đề tiếng Việt là "Nói với trẻ như thế nào? - Những trải nghiệm thú vị của người "gõ đầu trẻ"", làm sao mà tìm ra đây? Hôm sau mình chạy ra cửa hàng sách, không tìm được quyển này, nhưng lại thấy "How to Talk So Kids Will Listen & Listen So Kids Will Talk", xem qua thấy cấu trúc khá giống nên mua về. Phải nói là mình rất tâm đắc với cả 2 quyển, quyển thứ nhất để áp dụng trong môi trường sư phạm, quyển thứ hai để áp dụng trong gia đình. Cái hay nhất mình thấy là hầu hết tất cả các nguyên tắc được nêu ra đều có thể áp dụng cho bất cứ ai chứ không riêng gì chỉ cho trẻ con. Tóm lược lại các nguyên tắc như sau nhé:

-----------------------------------------------------------------------------------

*** Trẻ em cần được người khác công nhận và tôn trọng cảm xúc của chúng.
Trẻ: Chỉ có vài lỗi nhỏ mà con bị điểm kém trong bài thi vừa rồi
Người lớn: Không sao đâu, con đừng lo lắng. Lần sau con sẽ làm tốt hơn.

Vậy là người lớn đã gạt bỏ cảm xúc của trẻ rồi. Sau câu nói trên trẻ không những không còn gì để nói thêm mà vẫn giữ trong lòng cảm giác nặng nề vì bị điểm kém kèm với sự lo lắng, thế nhỡ lần sau mình vẫn làm kém thì sao, bố mẹ có mắng mình không?

Thay vì gạt bỏ cảm xúc của trẻ, bạn hãy công nhận nó "Chắc là con thất vọng lắm. Con biết câu trả lời nhưng lại bị mất điểm vì những lỗi nhỏ nhặt". Như vậy là bạn khuyến khích trẻ giãi bày thêm. Hãy lắng nghe tâm sự của trẻ và biểu lộ sự chú ý bằng những câu ngắn gọn như "À", "Ừ", "Thế à", "Mẹ hiểu rồi", ...

-----------------------------------------------------------------------------------

*** Cách khuyến khích trẻ cộng tác
Người lớn: Ai làm cả cái phòng này bừa bộn như thế này?

Thay vì tra hỏi và chỉ trích, bạn có thể mô tả vấn đề "Mẹ thấy quần áo đồ chơi trên giường và cả dưới đất nữa". Hãy đưa ra thông tin "Quần áo ở dưới đất mà bị giẫm lên thì sẽ nhàu nát và bẩn hết đấy". Hãy đưa ra sự lựa chọn "Con có thể dọn dẹp phòng luôn bây giờ hoặc là để ăn cơm tối xong". Hãy diễn tả cảm xúc của bạn "Mẹ không thích nhìn thấy phòng ngủ bừa bộn đâu".

-----------------------------------------------------------------------------------

*** Những cách thay cho sự trừng phạt
Người lớn: Mẹ đã bảo là con đừng có chạy lung tung trong siêu thị nữa cơ mà. Tối về mẹ mách với bố bố sẽ phạt con đấy. Con hư như thế tối nay mẹ không cho con xem TV nữa...

Thay vì mắng mỏ và dọa nạt, bạn hãy chỉ ra một cách làm tốt hơn "Hay là con chọn cho mẹ 3 quả chanh thật to nhé". Bạn hãy thể hiện sự không vừa ý của mình (nhưng không đàn áp) "Mẹ rất không vừa lòng. Con chạy đi chạy lại như vậy làm phiền tới mọi người trong siêu thị đấy". Bạn có thể cho trẻ sự lựa chọn "Con chọn đi nhé: một là con ngồi yên trong xe đẩy, hai là con đi lại từ tốn bên cạnh mẹ". Bạn cũng có thể để trẻ lãnh nhận hậu quả của thái độ sai trái ấy "Hôm nay con ở nhà, không đi chợ với mẹ nữa. Con có biết lý do tại sao hay không?"

-----------------------------------------------------------------------------------

*** Khuyến khích tính tự lập
- Hãy để trẻ tự lựa chọn "Hôm nay con thích mặc áo màu xanh hay áo màu đỏ?".
- Đừng quá nhanh chóng trả lời tất cả các câu hỏi của trẻ "Câu hỏi của con hay đấy. Thế con thì nghĩ thế nào?"
- Khuyến khích trẻ tìm sự giúp đỡ từ bên ngoài "Hay là con thử hỏi bác nha sĩ xem bác ấy bảo sao về chuyện nhai kẹo cao su"

-----------------------------------------------------------------------------------

*** Cách khen ngợi trẻ
Trẻ: Mẹ ơi, con làm thơ về cái tàu hỏa này, mẹ thấy có hay không?
Người lớn: Hay quá! Con sẽ trở thành nhà thơ nổi tiếng đấy!

Thay vì đánh giá, bạn hãy mô tả điều bạn thấy hoặc nghe "Con diễn tả được nhịp điệu xình xịch của tàu hỏa, biết dùng từ vần hợp với nhau"; hãy mô tả cảm xúc của bạn "Bài thơ khiến mẹ có cảm tưởng đang ngồi trên tàu hỏa đi qua khu rừng xanh"

-----------------------------------------------------------------------------------

*** Cách phê bình trẻ
Người lớn: Con viết sai lỗi chính tả rồi. Con phải cẩn thận chứ.

Thay vì chê trách, bạn hãy chỉ ra điều cần phải làm "bài thơ của con chỉ cần sửa lỗi chính tả từ "toa se" và "hàng háo" là có thể đăng trên báo tường rồi"

-----------------------------------------------------------------------------------

*** Giải phóng trẻ khỏi những ấn tượng do người khác áp đặt
Người lớn: Con là "con vẹt", không ai tranh nói kịp với con cả.

Thay vì gây ấn tượng, bạn hãy tìm cơ hội giúp trẻ thấy khía cạnh tốt đẹp của mình "Dù con còn nhiều điều muốn nói nhưng con biết ngưng lại để nhường cho người khác, vậy là con biết cách tự chủ đấy". Bạn hãy đặt trẻ vào tình huống khách quan để trẻ nhìn rõ về mình "Mẹ muốn con làm người điều khiển chương trình và giúp mọi người có cơ hội phát biểu nhé". Bạn hãy để trẻ nghe bạn nói tốt về trẻ "Tâm có nhiều ý kiến hay lắm nên khó mà im lặng được, thế mà chú thấy bạn ấy vẫn giữ im lặng đấy!"

*******************************************************************************
Trên đây chỉ là một số rất ít mẫu các cách xử lý tình huống thôi. Những quyển như thế này phải đọc đi đọc lại mới nhớ mà thực hành được.

Phòng chống xâm hại tình dục trẻ em

Thật đau xót khi đọc được những tin như thế này trên báo :( Cảm ơn chị Tú Anh đã có một bài viết thật ý nghĩa, mong các bậc phụ huynh có con nhỏ, đặc biệt là con gái nhỏ hãy luôn chú ý, giữ gìn và đề phòng cho các con.

http://www.ktdt.com.vn/newsdetail.asp?CatId=57&NewsId=125405

---

Có lẽ chưa bao giờ những thông tin dồn dập về xâm hại, bạo hành, bóc lột trẻ em lại làm chúng ta đau lòng đến vậy. Mọi người chỉ có thể thôt lên sự căm phẫn, căm phẫn và đau đớn khi mọi chuyện đã bị phát hiện, và bao nhiêu con trẻ đã bị xâm hại tàn bạo.

Đây là vấn đề đau lòng, và cần sự nghiêm khắc vào cuộc của nhà nước và các ngành liên quan. Ở đây, mình xin chia sẻ những thông tin mà những người làm cha, làm mẹ như chúng mình cần lưu tâm để bảo vệ con cái, đồng thời giúp các cháu bị xâm hại một cách phù hợp nhất.

1. Phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em:

- Cả con trai và con gái đều là đối tượng của xâm hại tình dục, và đều bị ảnh hưởng vô cùng nặng nề. Tuy nhiên, ở VN, tỷ lệ các bé gái bị xâm hại nặng nề hơn nhiều.

- Bố mẹ KO ĐƯỢC để các con nhỏ, chưa biết bảo vệ mình ở nhà một mình, ra đường, ra chỗ vắng một mình. KO ĐƯỢC cho con tiếp xúc với những người hàng xóm, hoặc kể cả họ hàng có biểu hiện xấu, nhân cách xấu, hay uống rượu, xem phim đen, những người ở hoàn cảnh vắng vợ, độc thân, bệnh lý, hoặc những em trai đang ở tuổi dậy thì, phát dục, chưa hoàn thiện nhân cách.

- KO để các con đi chơi, ngủ trưa, ăn mặc hớ hênh (v.d có thể nhìn thấy qua cửa sổ), nhất là các bé đang tuổi ăn tuổi lớn, phổng phao, dễ gây tò mò, kích thich các đối tượng "bệnh hoạn".

- Dạy các con từ 4 tuổi trở lên về việc xấu, ko cho làm như "ko cho ai sờ vào đây con nhé", "ko cho ai bế", "nếu ai làm thế con thét to lên và chạy nhanh" v.v. Tâm sự để con luôn thổ lộ, "mách" những chuyện xảy ra với mình.

- Cần lưu ý những người quen biết ngắn hạn, mới xuất hiện như thợ sửa nhà bên cạnh, người thuê nhà. Nhưng cũng hết sức cẩn trọng khi trao các bé cho những người thân, vì đã có trường hợp bạn thân của chú ruột lạm dụng bé gái.

- Thường xuyên quan sát, để ý các biểu hiện cơ thể và tâm lý của con mình.

2. Phát hiện trẻ bị xâm hại

Xâm hại trẻ em xảy ra ở nhièu mức độ khác nhau. Trẻ bị dụ dỗ, phỉnh phờ, doạ nạt để bị dâm ô, sờ mó, động chạm cơ thể, đến dụ dỗ giao cấu, cưỡng dâm, và bán trẻ vào các dộng mại dâm, ra nước ngoài v.v.

Điều quan trọng của người lớn là giúp trẻ phòng tránh, đồng thời thường xuyên tâm sự, trao đổi với trẻ, quan sát những thay đổi các biểu hiện về tâm lý và cơ thể của con mình.

Nghiêm trọng - trẻ bị xâm hại bằng các hành vi dâm ô, sờ mó

- Trẻ hay qua lại nhà của một ai đó bất thường, nhất là cùng vào những thời điểm (chỉ có một sô người ở nhà - trong trường hợp này, trẻ chưa được bố mẹ dạy thế nào là hành vi xấu, trẻ có thể bị dụ dỗ để dâm ô)
- Trẻ giật mình vu vơ, hơi có biểu hiện "ngơ ngơ" hoặc đờ đẫn
- Sợ sệt, xấu hổ khi gặp "một số" người
- Tắm quá lâu, hoặc quá nhanh

Đặc biệt nghiêm trọng - trẻ bị xâm hại tình dục

- Thay đổi tính tình đột ngột
- Sợ hãi, thu mình giấu diếm, xấu hổ, ko muốn nói chuyện với người khác
- Đau khổ, khóc lóc, trốn tránh, nhưng lại sợ ngủ một mình, ác mộng
- Cơ thể có những vết bầm tím, xây sát
- Đi lại, ngồi, sinh hoạt gượng, khó khăn, đau
- Có vết xây sát, sưng tấy, máu hoặc chất nhầy ở bộ phận sinh dục

By Trần Tú Anh

Tập cho trẻ đi vệ sinh

Khi nào nên bắt đầu?

Đừng buộc trẻ học cách tự đi vệ sinh cho đến khi cả bạn và con cùng sẵn sàng.

Bạn sẵn sàng cho việc này khi bạn có thể sắp xếp thời gian và bỏ công hàng ngày cho việc khuyến khích trẻ đi vệ sinh một mình trong 1 khoảng thời gian ít nhất là 3 tháng.

Con trẻ sẵn sàng khi bé có thể báo cho bạn khi nào tả ướt hay khi trẻ có thể nói với bạn lúc trẻ muốn đi vệ sinh. Việc này thường xảy ra trong khoảng 18-24 tháng tuổi. Tuy nhiên, không có gì bất thường nếu bé vẫn xài tả giấy mãi đến 2 tuổi rưởi hay 3 tuổi.

Phải chuẩn bị cho trẻ ra sao?

Cho phép trẻ vào cùng với bạn khi bạn vào nhà vệ sinh và khiến trẻ cảm thấy thoải mái khi ở trong nhà vệ sinh (việc dọa nạt trẻ về nhà vệ sinh như một nơi hôi hám, tối tăm là cấm kị) . Cho phép trẻ quan sát việc đi tiểu và đi cầu trong nhà vệ sinh. Hãy để cho trẻ được táy máy với nút xả nước ở bồn vệ sinh.

Trước khi dạy trẻ việc đi vệ sinh, bạn có thể bắt đầu bằng việc đặt 1 cái bô ở những chổ sinh hoạt và chơi thông thường để trẻ có cơ hội làm quen với cái bô. Nếu nhà bạn có nhiều tầng, nên đặt bô ở mỗi tầng. Cho phép trẻ quan sát, đụng chạm và quen dần với cái bô.

Hãy nói cho bé biết cái bô là của bé. Cho phép trẻ ngồi ướm lên bô khi vẫn mặc nguyên quần áo như thể đó là 1 cái ghế bình thường vậy. Cho phép trẻ đứng dậy, rời bỏ cái bô bất kỳ lúc nào bé muốn. Đừng buộc trẻ phải ngồi ở bô.

Sau khi bé đã cảm thấy quen thuộc với cái bô và thoải mái ngồi lên bô khi vẫn còn nguyên quần áo, bạn hãy thử tập cho bé ngồi bô mà không mặc quần và tả. Bạn hãy tập dần cho đến khi bé tỏ ra thoải mái khi ngồi bô mà không mặc quần và tả.

Bước kế tiếp là chỉ cho trẻ mục đích sử dụng của cái bô. Hãy bỏ phân từ tả dơ vào trong bô. Cho phép trẻ quan sát khi bạn đổ phân từ bô vào bồn cầu. Hãy để trẻ gạt nước dội cầu và quan sát phân bị cuốn trôi xuống hầm cầu.

Làm cách nào dạy trẻ dùng nhà vệ sinh và bồn cầu

Sau khi trẻ đã cảm thấy thoải mái với việc dội cầu và ngồi bô, đó là lúc bạn có thể bắt đầu dạy trẻ đi vào nhà vệ sinh. Hãy cho trẻ mặc quần rộng, dể kéo lên kéo xuống.

Hãy đặt trẻ vào bô bất kỳ lúc nào trẻ muốn vào nhà vệ sinh. Biểu hiện của trẻ sẽ cho bạn biết lúc nào trẻ muốn đi tiểu, khi nào trẻ muốn đi cầu. Trẻ sẽ ngừng ngay mọi hoạt động trẻ đang tham gia khi trẻ muốn đi vệ sinh.

Hầu hết trẻ em đều đi cầi mỗi ngày 1 lần, thường là trong vòng 1 giờ sau khi ăn. Hầu hết trẻ thường đi tiểu trong vòng 1 tiếng sau khi uống nhiều nước.

Ngoài việc quan sát các dấu hiệu để biết khi nào trẻ muốn đi vệ sinh, bạn cũng cần tập cho trẻ ngồi vào bô theo 1 thời gian biểu nhất định. Bạn có thể cho trẻ ngồi bô cách quảng khoảng từ 1 tiếng rưởi đến 2 tiếng đồng hồ mỗi lần.

Hãy ở bên cạnh trẻ khi trẻ ngồi bô. Đọc sách hoặc trò chuyện với bé có thể giúp bé bớt căng thẳng. Hãy khen bé khi bé đi vệ sinh vào bô nhưng đừng tỏ ra thất vọng nếu bé vẫn còn đi vệ sinh vào tả giấy. Hãy kiên nhẫn với trẻ.

Một khi trẻ đã học sử dụng bô, trẻ có thể bắt đầu dùng ghế kê dành cho trẻ em đặt trực tiếp vào bồn cầu.

Mất bao lâu để dạy trẻ đi vệ sinh?

Quá trình này có thể kéo dài đến 3 tháng. Bạn cần phải kiên nhẫn và tỏ ra ủng hộ trẻ. Đừng trừng phạt trẻ khi trẻ lỡ đi vệ sinh vào tả giấy hoặc làm dinh quần áo.

Nếu sau 3 tháng, trẻ vẫn chưa học được tự đi vệ sinh, hãy tư vấn với bác sĩ. Lý do rõ ràng nhất khi trẻ chưa học đi vệ sinh vào bô được là vì trẻ chưa được chuẩn bị sẵn sàng để học đi vệ sinh.

Lại Tú Quỳnh dịch

Để thông điệp của bạn được trẻ lắng nghe

Bạn có thể giảm thiểu những căng thẳng phát sinh trong việc dạy dỗ con bằng cách học cách đối thoại với trẻ một cách hiệu quả hơn.

Sau đây là một số mẹo cần lưu ý:

1. Kiểm tra xem khi bạn nói trẻ có nghe được rõ và đầy đủ những gì bạn muốn nói hay không. Bạn phải bảo đảm rằng trẻ hoàn toàn không bị phân tâm khi bạn yêu cầu hay đưa ra một hướng dẫn gì. La toáng lên từ phòng kế bên không phải là cách đối thoại đúng, bằng cách này không chỉ khiến bạn dễ dàng bị trẻ làm lơ mà còn làm cho trẻ bớt tôn trọng bạn. Chính bạn đã tước bỏ vai trò tin cậy của trẻ dành cho bạn bằng cách hét toáng lên ra lệnh cho trẻ từ phòng này sang phòng khác.

2. Nhìn thẳng vào mắt trẻ khi nói. Hãy tập thói quen nhìn sâu vào mắt trẻ trước khi bạn bắt đầu nói với trẻ một vấn đề quan trọng. Trẻ sẽ khó có thể cải bướng, làm lơ hay bảo rằng chúng không nghe những gì bạn nói nếu bạn duy trì việc nhìn vào mắt trẻ suốt buổi nói chuyện. Bằng cách này, bạn có thể dễ dàng nắm bắt những tín hiệu do dự, bất cần phản hồi từ trẻ (ví dụ như thầy trẻ cứ liếc ngang liếc dọc bồn chồn khi nghe bạn nói thì không phải là một tín hiệu tốt rồi).

3. Giữ cho thông điệp của bạn đơn giản và vào thẳng vấn đề. Nếu con của bạn còn bé và thông điệp của bạn phức tạp thì chắc chắn trẻ khó có thể nắm được những ý quan trọng. Hãy yêu cầu trẻ tóm tắt lại những gì bạn muốn nói. Nếu trẻ thiếu vài chi tiết quan trọng, bạn sẽ biết phải lặp lại ở đâu.

4. Bỏ thói quen biến những câu ra lệnh thành câu hỏi. Bạn đã mặc nhiên tước mất cái uy làm cha mẹ của mình khi thêm vào “như vậy được không con?” hay “nha con?” vào cuối những mệnh lệnh đưa ra cho trẻ. Bằng cách này, bạn biến những mệnh lệnh thành câu hỏi. Nếu bạn nói với trẻ rằng “Đi ngủ nha con?” bạn tự nhiên hỏi ý kiến trẻ trong việc đưa trẻ đi ngủ!

5. Cẩn thận cái bẫy “tại sao”. Không có gì sai trong việc giải thích ngắn gọn cho trẻ khi bạn đưa ra những quyết định trong việc cho phép trẻ làm việc này hay việc khác. Tuy nhiên, khi bạn bị trẻ dẫn dắt vào những cách giải thích lòng vòng thì cũng là lúc bạn mất cảnh giác trong việc nghĩ xem trẻ có động cơ gì đằng sau những câu hỏi này.

Khi trẻ cứ hỏi bạn tới tấp lý do tại sao không cho phép bọn trẻ đến dự sinh nhật và ngủ lại đêm, chính là lúc trẻ hi vọng tìm ra một lỗi trong cách lý luận của bạn và buộc bạn phải chấp nhận yêu cầu của trẻ. Vâng, thưa các bậc cha mẹ đáng quí, quá nhiều thông tin không phải lúc nào cũng tốt đâu

6. Lưu ý đến ngôn ngữ hành vi của bạn. Hãy bảo đảm rằng ngôn ngữ cơ thể của bạn khẳng định thêm thông điệp của bạn thay vì phản bội bạn. Nếu bạn tỏ vẻ áy náy thay vì tự tin trong một quyết định nào đó đối với trẻ, bạn có nhiều khả năng đang tự đánh mất “cái uy” trong việc làm cha mẹ của mình và mở cửa luôn tuồn cho những căng thẳng hỗn hào xảy ra.

7. Hãy tỏ ra tôn trọng và lịch sự đối với trẻ. Đừng phạm sai lầm bằng cách dùng giọng điệu nạt nộ với hi vọng rằng bằng cách này bạn sẽ tỏ ra có uy hơn và ngăn ngừa những căng thẳng có thể xảy ra. Không chỉ việc tôn trọng và lịch sự đối với trẻ làm bạn thêm điểm trong mắt trẻ mà còn khiến bạn trở thành hình mẫu cho trẻ noi theo.

8. Viết những lưu ý ngắn hay dùng hình ảnh để đối thoại những thông điệp nhắc nhở quan trọng. Nếu con bạn than rằng bạn suốt ngày càm ràm và ca cẩm về một việc nào đó, bạn có thể chuyển sang sử dụng những lưu ý, lên danh sách các việc phải làm hay hình ảnh (cho những trẻ còn quá nhỏ để đọc) để nhắc nhở trẻ những nhiệm vụ quan trọng phải làm theo.

Chẳng hạn như, bạn “luôn” phải nhắc trẻ đem quần áo dơ để vào rổ thay vì vứt bừa trong phòng tắm, tại sao bạn không thử dán một lưu ý ngay trong phòng tắm thay vì cứ theo dõi và ca cẩm về điều này. Bằng cách này, không chỉ bạn giúp trẻ thoát khỏi cảnh nghe bạn ca cẩm mà chính bạn cũng không cần phải nói đi nói lại hoài.

9. Đưa ra những qui định chung trong gia đình. Nếu vẫn còn nhiều bất đồng về những qui định chung trong nhà, hãy viết ra những qui định này và dán ở đâu đó mà cả nhà đều thấy - như trước cửa tủ lạnh. Đây là cách giảm thiểu việc phải nhắc đi nhắc lại những qui định chung, một việc thường gây bực bội cho cả nhà.

10. Từ chối việc quát tháo và cãi tay đôi với trẻ. Nếu con bạn bắt đầu la lối với bạn vì chúng phật ý, trả lời bằng cách giữ bình tĩnh, giọng nói trầm. Cách này có thể khiến trẻ lấy lại tự chủ. Nếu trẻ tiếp tục la lối, hãy cho trẻ biết rằng bạn không thích tiếp tục cuộc nói chuyện chừng nào mà trẻ còn la lối om sòm như vậy và bạn không nói chuyện với trẻ nữa cho đến khi nào trẻ lấy lại được tự chủ.

LẠI TÚ QUỲNH dịch